środa, 26 maja 2010

Mahaluša




Miejsko-wiejskość Sarajewa mnie fascynuje, czasami przeraża, najczęściej śmieszy. Chociaż to zjawisko nie ma zbyt wiele wspólnego z prowincjonalizmem, zaściankowością czy zacofaniem, ba, można by nawet pokusić się o stwierdzenie, że jest właściwie bardziej neutralne, niż pejoratywne. Szczególnie dla przybysza z zewnątrz to fantastyczny materiał do obserwacji. Skansen zachowań i interaktywne muzeum w jednym.

Miejsko-wiejskość wynika, moim skromnym zdaniem, z wyjątkowej struktury bałkańskich miast, które zachowały otomański charakter. Oczywiście oprócz kulturowego dziedzictwa dużą rolę odgrywają również czynniki ukształtowania terenu, czyli skaliste wzgórza, wąskie cieśniny rzek, w których osadzone są bałkańskie miasta. Sarajewo wpisuje się w ten typ idealnie – w centrum, w dolinie, wspólna przestrzeń miasta: handel, urzędy, instytucje, rozrywka, a na wzgórzach mahale, zamknięte społeczności, z patriarchalną strukturą, gdzie rodzinne i sąsiedzkie stosunki są najważniejsze, gdzie nie ma miejsca na anonimowość i odmienność. Mahale z domami zaglądającymi sobie w okna, podwórzami i ogrodami, dymiącymi kominami, czasami nawet z kogutami piejącymi, przywołują na myśl wieś. To unikatowe połączenie kultury miejskiej i zamkniętych ruralnych mikroświatów rządzących się swoimi prawami daje niezwykłe połączenie. „Prawdziwi Sarajewianie” to ci z mahali, chociaż które mahale należą do miasta, a które już nie, ciężko stwierdzić, zapewne zależy to od punktu widzenia.

I pewnie stąd ten niesamowity miks mentalności „tubylców”. Jednym z najciekawszych przypadków, o którym można by książki pisać, jest mahaluša. Sam rzeczownik pochodzi oczywiście od słowa mahala i oprócz mahalati (plotkować, obgadywać) jest jednym z najczęstszych derywatów tego słowa.

Mahaluša jest naprawdę pojęciem ciężkim do zdefiniowania, jeśli chce się uciec od stereotypów, ale naprawdę się nie da i gdyby nie empiryczne doświadczanie (ważna jest ciągłość!) ich istnienia pewnie bym oskarżała używających tego terminu o uprzedzenia, konserwatyzm i mizoginię. Cóż. Czasami jednak trzeba się ugiąć przed polityczną poprawnością i postawić sprawę jasno: mahalusa to kobieta, uosobienie miejsko-wiejskości na najwyższym szczeblu. Mahaluša przede wszystkim plotkuje, plotkuje, plotkuje, wie wszystko i zawsze z własnego doświadczenia, ewentualnie z doświadczenia koleżanki siostry bratowej lub kuzyna zięcia z Australii. Oprócz tego, że mahaluša ciągle gada i obgaduje, wszystko wie, wszystkich zna, wszystko śledzi na bieżąco, i bezpośrednio lub pośrednio przeżywa. Do tego wszystkiego podbudowuje swą wiedzę o świecie wielce wiarygodnymi źródłami jakimi są media – brukowce i najgorszego sortu talk-showy i programy telewizyjne. Bo po pierwsze jak coś w gazecie napisali, a w telewizji pokazali to jest prawda i koniec kropka. Nie ma takiej siły, która by autorytet mediów mogła zaburzyć. Oprócz tego mahaluša ma też cechy męczennicy, która zawsze ma najgorzej, wiatr jej w oczy nieustannie dmucha, piach zaślepia, a deszcz pada akurat jak ona nie weźmie ze sobą parasola. Ciśnienie skacze jej równie często jak i poziom cukru we krwi. Jeśli nie wypije pięciu kaw dziennie, ma się rozumieć. Oprócz tego wszyscy zmówili się przeciwko niej, a ona przecież zawsze chce dobrze i nigdy nikomu nie szkodzi. „Ali šta ćeš, tako ti je to u životu, bona Kristina!”.

Jeśli chodzi o mężczyzn mamy do czynienia ze stosunkiem ambiwalentnym, oscylującym od feminizmu („bo chłop to głupi jest”, „nie ma co na chłopa liczyć w życiu”, „z chłopem to tylko problemy”, „chłop to tylko do jednego potrzebny”) do patriarchatu („włóż szpilki, pokaż pupę i uwydatnij dekolt, faceci to lubią, potem zrób mu pitę, upiecz baklawę i przyrządź dobrą kawę, podetknij pod nos, pozmywaj, nie gadaj za dużo, urodź dziecko i módl się do boga, żeby pierwszy był syn”). Oprócz tego mahalusa strasznie nie lubi wieśniaków. W mieście nie potrafią się zachować jak należy i wszystko to, tatałajstwo, tylko śmieci, brudzi, zabiera pracę i miejsce w tramwaju. Ogólnie wszystko co złe to ludzie ze wsi, ewentualnie z Sandżaku.

Od dwóch tygodni mam takie gadki na co dzień. Nie to, że nie słyszałam ich wcześniej, a jakże. Ale teraz mam je z nieprzemienną intensywnością, od 9 rano do 17 popołudniu, podczas rozlicznych przerw na kawę („Pijesz kawę bez cukru?! Bona Kristina, przecież to nie ma sensu, co udajesz, że na diecie jesteś? Co? Że niby nie lubisz słodkiej? Przecież to niemożliwe!”) oraz na papieroska („Kristina, powiem ci w wielkim zaufaniu, że papierosy powodują raka! Tak, tak, szczególnie te które palisz są niedobre. Mówię ci, pal Driny, to są zdrowe, nasze papierosy, bez tych dodatków jakiś takich rakotwórczych, nasz czysty tytoń!”).

Moja nowa przyjaciółka A., której życie, pełne przeciwności i złośliwości losu, poznałam już w pierwszym dniu z dokładnością do pod-znaku w horoskopie i cyklu menstruacyjnego („Ja jak mam dostać (wiadomo co), to taka jakaś nerwowa jestem, w krzyżu mnie łupie, ściska mnie w piersiach, gulę mam w gardle, pocę się nadmiernie, na nic dezodorant… a jak już dostanę (wiadomo co), to się skręcam z bólu, latam do tej ubikacji, bo się boję, że jak mi przepuści, to wstyd będzie, szef zobaczy, eh, moja Kristina, nie jest łatwo nam kobietom, oj nie, nie!”).

Oj, nie, nie. Nie pracuję w sklepie spożywczym. Nie, nie pracuję w mięsnym, na targu, w podrzędnym biurze. Pracuję sobie w organizacji zajmującej się wyższym wykształceniem, procesem bolońskim i tego typu górnolotnymi sprawami. Quality Assurance, Accreditation Process, TEMPUS projects, ENQA, EQAR. Cokolwiek to znaczy. A moja przyjaciółka A., skończyła ekonomię i swobodnie prowadzi smal talk po angielsku, jak również pertraktacje w sprawie wysokobudżetowych projektów z przedstawicielami różnych poważnych instytucji europejskich.

W przerwach daje mi złote rady i z troską wypytuje o moje plany na przyszłość („Nie chcę być niedyskretna, ale nie uważasz, że czas już pomyśleć o brzuszku?”, „A ile zarabia twój mąż, ile płacicie za mieszkanie, ile wydajesz na kosmetyki, czy wolisz czytać książki czy oglądać filmy?...”).

Wykształcona plotkara sypiąca złotymi myślami, nieustannie mówiąca, radząca, zawsze chętna aby sobie ponarzekać, po obgadywać, wysłucha cię z przyjemnością a przy okazji wyciśnie z ciebie wszystko to czego nie chcesz powiedzieć. Oprócz tego dobry kompan do relaksowania się na tarasie, grzania w majowym słońcu. Ciasteczko ci z domu przyniesie, maść na zajady,poleci lekarza, a jak jesteś chory zadzwoni i zapyta czy ci lepiej. Bałkański koloryt. Chwilo trwaj dopóki nie zamienisz się w koszmar!


Na deser z wielkim przymrużeniem oka piosenka o tytułowej bohaterce. Tekst jest boski!







:)))


Pijem fuka jedem luka,
sarmu kuham gulim krompir
bice rucak bruka!

jeeeee... Persa u kuci....ajmo

Ja sam malo bila u Halila
lozu pila pa se malo razvalila
sinu mo odijelo sila pa fino naplatila
kada sam dosla kuci lozu povratila
dosla sebi pa onda do Bembe svratila
sva sam ti se usrala neka dzukela me pratila
upaljac sam na nj bacila vas u golom znoju
ev' sad nemam vatre da pripalim dzoju
promijenila boju zovem Janju na mobu
halo bona idemo na probu
u petak je nastup u klubu penzionera
nailazi Coro sa stojkom, umijesto pragova spera
i zacera onog kera pa opet na Fiku kuka
bjezi Coro nos' te djavo naporni ste bruka
malo sam zaglavila nisam sminku stavila
odoh dalje u patrolu a ja Franka te pozdravila

Refren:

I´m still, I´m still Persa from the mahala
Sada gonim bike nekada sam konja jahala
Moram ic' zurim nisam rucak skuhala
Bila na trznici malo sam balahala

Prolazim kroz Harlem u igraoni Zejna
trosi penziju na PC-u ceslja Max Payne-a
otracala mijesnu zajednicu Mandu sa saltera
dronfa zadnja vazda joj viri pola haltera
a sestra joj jos gora ma sta ti je bona
drali je svi od zupanije do kantona
a mater im je stvarno divna zena bila
umrla mlada (pokoj joj dusi)
dohakala joj nargila
kako s' ti suti nepitaj mene
imam migrene i ubise me vene
odoh do Irene da mi vrati viklere
daj mi tu jednu maramicu ako mi se usput prisere
et vid'cemo se, nemam kad vise naprdivat
naleti na seriju pa cemo je zalivat

eto moja ajde, jasta, cao i pozdravi kod kuce sve


10 komentarzy:

Izabela mama Heleny pisze...

Boskie :D :D :D

No widzisz, trzeba było nie narzekać na brak koleżanek - teraz MASZ :D

A nasza kochana spółdzielnia zaniepokojona tym, że sadybianie nie znają swoich sąsiadów, namawia na huczne obchody Dnia Sąsiada (28.05). Mamy się wzajemnie w tym dniu zapraszać na kawki i pogawędki, i zbliżać, zbliżać, zbliżać :D

kry pisze...

Na całe szczęście mam też parę koleżanek, które są istotami z tego świata :)

A Dzień Sąsiada - fajna sprawa. Relacja drugie-czwarte piętro może być chyba przykładem dla innych. Administracja mogłaby Wam przyznać wyróżnienie "Sąsiadki roku 2010" :D

Anonimowy pisze...

Takie mahaluse to i w Polsce mozna spotkać:)
Podziwiam cierpliwość!

EmpireNeverEnded pisze...

Wspaniały blog. naprawdę podziwiam wnikliwość analiz i spostrzeżenia. Za 2 tyg. wybieramy się w okolice i m.in. do Sarajeva.Gdzie najlepiej się zatrzymać z dzieckiem? Jeśli można postawić pytanie.

EmpireNeverEnded pisze...

Świetny blog. Niesamowita wnikliwość! Moja fascynacja jest antropologiczna co prawda ale uważam, ze masz niezłe oko :) Planujemy wyjazd z rodziną z 2 tyg. Czy wiesz może gdzie najlepiej zatrzymać się z dzieckiem w Sarajewie?
Pozdrawiam i wszystkiego dobrego.

kry pisze...

Dziękuję za odwiedziny i komentarz! Pytania jak najbardziej mile widziane. Jesli chodzi o Sarajewo to moze to nie jest raj dla rodzicow z dziecmi, szczegolnie z dziecmi w wozkach (kocie lby, waskie uliczki, zastawione samochodami chodniki, zasmiecone parki itd.), ale z drugiej strony nie przesadzajmy. Zawsze mozna cos ciekawego znalezc. "Na jednym koncu" Sarajewa jest mila aleja, ktora wzdluz rzeki prowadzi do miejsca zwanego Kozija Ćuprija (Kozi most). Z centrum mozna na piechote, trasa nie jest zbyt dluga (wolnym krokiem ok 1h) A widoki piekne,prawdziwa przyroda, ale z placem zabaw (ubogim co prawda) w polowie drogi. Polecam! Z drugiej strony miasta jest park Vrelo Bosne (Zrodlo rzeki Bosna). To bardzo familijne miejsce, w weekendy tlumy. Bylo to kiedys austro-wegierskie uzdrowisko.
Sa tez baseny otwarte i zamkniete na Ilidży (Hotel Riviera oraz Hotel Terme), ktore maja tez baseny dla dzieci. No i chyba tyle moge polecic tak na szybko i nie znajac wieku dziecka. Ale smialo prosze dopytac. Pozdrawiam!

EmpireNeverEnded pisze...

Bardzo Ci dziękuję za odpowiedź.
Oj tam, myślę, że jest to raj:) Dzięki wielkie za wskazówki, na pewno skorzystamy. dziecko lat 5,5 więc kocie łby nie będą przeszkadzać. baseny to świetny pomysł na przeczekanie pory południowej. A nie wiesz gdzie można się w miarę sensownie i niezbyt drogo zatrzymać? tak żeby z dzieckiem móc to zrobić. Chodzi mi o jakiś pokój czy w tym stylu. W naszym przypadku hotele odpadają.
Z góry dziękuję i serdecznie pozdrawiam znad słonecznego morza.

EmpireNeverEnded pisze...

Bardzo Ci dziękuję za odpowiedź.
Oj tam, myślę, że jest to raj:) Dzięki wielkie za wskazówki, na pewno skorzystamy. dziecko lat 5,5 więc kocie łby nie będą przeszkadzać. baseny to świetny pomysł na przeczekanie pory południowej. A nie wiesz gdzie można się w miarę sensownie i niezbyt drogo zatrzymać? tak żeby z dzieckiem móc to zrobić. Chodzi mi o jakiś pokój czy w tym stylu. W naszym przypadku hotele odpadają.
Z góry dziękuję i serdecznie pozdrawiam znad słonecznego morza.

kry pisze...

Spróbuj zadzwonić do hostelu Ljubičica. Chociaż to hostel to jego wlasciciele maja mieszkania w ktorych wynajmuja pokoje po dosyc przystepnych cenach. Powodzenia i milego pobytu!

EmpireNeverEnded pisze...

Hvala Lepa:)